تجاری سازی: موانع و راهکارهای تجاری سازی یافته های پژوهشی

تجاری سازی: موانع و راهکارهای تجاری سازی یافته های پژوهشی

 شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی عهده دار تولید فناوری مورد نیاز صنعت پتروشیمی کشور می باشد. این شرکت پس از شناسایی فناوری­ های مورد نیاز در حوزه­ های فناوری تولید محصولات پتروشیمی و نیز فناوری­ های مرتبط نظیر کاتالیست ­ها و مواد­شیمیایی استراتژیک، اقدام به پژوهش و تولید فناوری با گذر از مراحل آزمایشگاه تا واحد نیمه صنعتی می­ نماید.

از جمله نتایج حاصل از فعالیت­ های شرکت، می توان به فناوری ­های اشاره نمود که دانش فنی آنها تا مراحل پایلوت و نیمه صنعتی به دست آمده و آماده واگذاری می­ باشد لیکن در امر تجاری سازی دچار چالش ها و موانعی گردیده است که در این مقاله سعی بر آن است به برخی از عمده ترین این موانع پرداخته شود.

معرفی تجاری سازی

براساس اینکه تولید ملی از پژوهش و فناوری ملی و ایده‌های داخلی سرچشمه می‌گیرد ضرورت تجاری‌سازی مشخص می شود لذا یکی از عوامل پیشرفت کشورها در تجاری سازی، پژوهش‌های مرتبط در شرکت های دانش بنیان، پژوهشگاه ها، دانشگاه ها و موسسات و شرکت های پژوهشی بوده است.

در ابتدای فرایند تجاری سازی، ما نیاز به بازار داریم که منجر به شکل گیری ایده می‌شود. سپس تهیه مقدماتی طرح تحقیقاتی و اجرای تحقیقات و نمونه‌سازی و در آخر تدوین دانش فنی تا این جا ما به محصول نرسیده‌ایم بلکه فقط دانش تولید کرده‌ایم.

اگر بخواهیم دانش را تبدیل به محصول کنیم باید فاز دوم را اجرا کنیم و از مفهوم تکنولوژی استفاده کنیم تکنولوژی یعنی کاربردی سازی علم به عبارتی تجاری سازی یعنی تبدیل یافته‌های جدید و ایده‌های پژوهشی به محصولات، خدمات و فناوری قابل ارائه به بازار. مفهوم تجاری سازی فرایندی است که در آن ایده‌های اولیه به سمت یک کاربرد تجاری هدایت می‌شوند و لیکن از میان صدها ایده اولیه تعداد محدودی به کاربرد نهایی منجر می‌شوند.

از مهمترین روش های تجاری سازی دستاوردهای پژوهش و فناوری در دانشگاه ها و موسسات پژوهشی می توان به ارائه لیسانس، فرانشیز، سرمایه گذاری مشترک و فروش مستقیم کالا یا خدمت را نام برد.

از مواردی که در فرایند تجاری سازی با آن سرو کار داریم می توان به نیاز به مالکیت فکری و حقوقی، قیمت گذاری دانش، تولید محصول جدید، بازاریابی، مدیریت تکنولوژی، تولید، مدیریت مالی و اقتصادی، انتقال تکنولوژی و مدیریت پروژه اشاره نمود این موارد پیش زمینه های تجاری سازی هستند.

فرایند تجاری سازی فناوری فرایندی ساده و خطی نیست بلکه فرایندی پیچیده است که بازیگران متعدد با توانمندی ها ی گوناگون در آن ایفای نقش می کنند و به طور کلی فرایند ایده تا بازار (علم تا عمل) را می توان به سه مرحله ی مجزا تبدیل کرد که به صورت زیر مشخص می شود.

موانع و چالش های تجاری سازی

پیدایش سبک های جدید فعالیت های علمی و آموزشی نقش جاری دانشگاه ها  و موسسات پژوهشی را به عنوان منبع اساسی تولید دانش مورد تردید قرار داده است بر همین اساس در سالهای اخیر در سطح کشورهای پیشرفته، دانشگاه ها بر مبنای آموزه های انقلاب دوم آکادمیک، پس از دوره های آموزش و پژوهش، تجاری سازی نتایج تحقیقات را در فرا دید خود قرار داده اند.

انقلاب دوم دانشگاهی یعنی اینکه باید تجاری سازی فرایند به دست آمده از نتایج تحقیقات را به بازارعرضه نمایند. با توجه به موارد مذکور، تغییر پارادایم سیاست های آموزشی و ورود به پروسه ی انقلاب دوم آکادمیک را واقعیتی گریز ناپذیر نموده است. بر مبنای این رویکرد ” نتیجه ی سیاست های حاکم بر، باید انتقال سریع نتایج این تحقیقات به شرکت های بخش خصوصی و عمومی با همکاری دستگاه ها در راستای نفع عمومی باشد “پس همه ی مفاهیم ذکر شده معطوف به یک ساز ه ی اصلی، آن هم جهت گیری مراکز آموزشی و دانشگاه ها به سمت اقتصاد علم و انطباق فعالیت هایشان با نیازهای بازار می باشد.

براساس شرایط موجود  ایجاد روش هایی برای ارتقا و افزایش احتمال موفقیت فرایند تجاری سازی بسیار دشوار می باشد. اغلب زمینه های تولید صنعتی، مصرف، آموزش عالی و حتی پژوهش، یک موضوع الگوبرداری شده و وارداتی به کشور بوده و براساس نیاز واقعی جامعه شکل نگرفته است و به منظور طراحی سازوکارهای تجاری سازی دانش که به صورت عملی قابلیت اجرا داشته باشند در مرحله ی اول نیاز به شناسایی موانع و چالش های پیش روی تجاری سازی در عرصه ی موسسات پژوهشی و دانشگاه ها است.

با وجود اینکه هزینه های تجاری سازی بین ۱۰ تا ۱۰۰ برابر هزینه های تحقیق و توسعه است و کمتر از ۵ درصد ایده ها به صورت موفقیت آمیز تجاری می شوند لیکن شواهد نشانگر این است که دولت ها ، دانشگاه ها و موسسات پژوهشی به رغم توجه مشترک شان به تجاری سازی تحقیقات، از برخی جهات ابزار و اطلاعات لازم را جهت پایش عملکردها، تحلیل روندها و ارزیابی راندمان و یادگیری از تحقیقات برای اقدامات برتر و سیاست گذاری مناسب را در اختیار ندارند و بنابراین هنوز انجام این مهم با موانعی همچون عوامل درون سازمانی یا موانع مربوط به فرستندگان یا انتقال دهندگان تکنولوژی و موانع برون سازمانی مربوط به مصرف کنندگان فناوری همچون بخش صنعت مواجه می باشد.

نتایج و پیشنهادها 

تجاری سازی نتایج تحقیق، یکی از گام های مهم نظام نو آوری است که پایداری و استمرار امر تحقیق را تضمین می کند و متناسب با آن علاوه بر فراهم آوردن ارزش های اقتصادی قابل تجاری توجه برای سازمان ها، رشد اقتصادی دانش محور جامعه را نیز تسریع می نماید. فناوری اگر در قفسه بماند وارد بازار نشود هیچ درآمدی ایجاد نمی کند.

امروزه تجاری سازی دانش برای بقای موسسات پژوهشی امری لازم و ضروری تلقی می شود و مقررات موجود تسهیل گر تجاری سازی و کارآفرینی نیست. قوانین و مقررات مالی و اداری، قراردادها و ضرورت های حقوقی پشتیبان کارآفرینی پژوهشی و تجاری سازی دانش و حقوق مالکیت فکری نیازمند تقویت بیشتری است.

در واقع دولت می تواند با تقویت قوانین معطوف به حفظ حقوق مالکیت فکری، زیر ساخت های قانونی لازم برای توسعه ی کارآفرینی و تجاری سازی موسسات پژوهشی را فراهم کند.

اعتماد سنگ زیربنای تجاری سازی بوده و سازوکارهای اعتمادسازی بین صنعت، موسسات پژوهشی و دانشگاه باید تعبیه و پیاده سازی شود .برگزاری نشست ها ی مشترک با صنعت برای افزایش ارتباط و آگاهی از نیازها و قابلیت های طرفین می تواند به عنوان پیشنهاد مطرح شود.

error: Content is protected !!